سلام
طی چند دهه گذشته حسابرسی مبتنی بر ریسک ابتدا در انگلستان و آمریکا مورد استقبال قرارگرفت البته یک ابهام را نیز به همراه داشت " مگر حسابرسان هنگام انجام کارهایشان ریسک اشتباه کردن و یا اشتباه بودن را مدنظر قرار نمیدهند؟" هیئت‌های تدوین استاندارد در کلیه جوامع حرفه‌ای حسابداری و حسابرسی مدتها پیش دریافتند رسیدگی به کلیه اسناد و شواهد کاری شدنی و معقول نیست از سوی دیگر صرفه اقتصادی نیز ندارد از همه مهمتر اینکه حتی یک و یا چند حسابرس مشتاق و کارآشنا نیز اگر بخواهند همه اسناد و شواهد در دسترسشان را مطالعه و بررسی نمایند، حسابرسی آنها متضمن ارائه مطلوب صورتهای مالی نخواهد بود! چرا؟
1. چون صاحبکار میتواند تقلب نماید. 2. چون صاحبکار میتواند اسناد و مستندات را جعل نماید. 3. چون صاحبکار میتواند اطلاعات و شواهد را کتمان نماید. 4. ...

خلاصه اینکه چیزی به نام حسابرسی بدون خطا وجود ندارد. اینکه حجم شواهد کسب شده چقدر است مهم نیست و همواره برای بهتر شدن حسابرسی باید در پی یافتن راه بهتری بود و آزمونهای بروزتری را برای کسب شواهد قابل اتکاتر به مرحله اجرا درآورد.
البته در برخی موافع مخارج رسیدن به شواهد اضافه بیشتر از منافع آن است که به اصل بازده نزولی مشهور است که باعث می‌شود احساس نماییم برای انجام یک حسابرسی موثر نیازمند داشتن دستورالعملها و رهنمودهایی هستیم تا دریابیم چه موقع شواهد کسب شده کافی است.
در حقیقت دلیل تغییر در نگارش گزارش حسابرسی و درج عبارت اطمینان معقول در گزارشات حسابرسی همین بوده است، به عبارت دیگر حسابرس مکلف به داشتن نگاهی حرفه‌ای و انجام برنامه ریزی صحیح برای تعیین روشهایی جهت کسب شواهد کافی و اطمینانی معقول از عاری بودن اطلاعات مندرج در صورتهای مالی است.

بالاخره حسابرسی مبتنی بر ریسک چیست؟

متاسفانه سالهاست برخی موسسات حسابرسی به نام حسابرسی مبتنی بر ریسک با حذف روشهای حسابرسی موثر منجر به ترویج نوعی حسابرسی پرریسک شده‌اند. به نظر بسیاری از منتقدان حسابرسی مبتنی بر ریسک به سه دلیل زیر حسابرسان مفاهیم حسابرسی مبتنی بر ریسک را نادیده گرفته‌اند.

1. تدوین دستورالعمل و رهنمود شناسایی ریسک:
متاسفانه حسابرسی دارای سابقه درخشان در دستورالعمل سازی، تدوین کاربرگ استاندارد، تهیه رهنمود و اهداف رسیدگی است از این رو کاربرگ بسیاری از حسابرسیها طبق مشابه سال قبل است چنین رفتاری مغایر با حسابرسی مبتنی بر ریسک است تا کنون از خود پرسیده‌اید چرا حسابرسی براساس دستورالعمل مدن این همه مقبولیت یافته است؟ چون احساس کنترل برای مدیریت ایجاد می‌کند اری اگر حسابرس کارخورد را طبق فلان دستورالعمل و یا رهنمود پیش ببرد مدیر حسابرسی به کارهای انجام شده آگاهی کافی و لازم را دارد اما مدیران حسابرسی باید بدانند با اتخاذ چنین رویه‌ای امکان تقلب و .. را به صاحبکار داده‌اند. آری اگرچه استانداردسازی روشهای حسابرسی برای هدایت و سرپرستی کارکنان حسابرسی راحت است ولی بدون شک با کیفیت و کارایی حسابرسی با اتخاذ چنین روشی کاهش خواهد یافت چرا؟ چون با استاندارد شدن برنامه‌ها باید منتظر انحرافات مربوط به رسیدگی بیش از اندازه و یا کمتر از اندازه باشیم البته طرفداران این روش مدعی هستند که حسابرس اختیار کافی برای انحراف از دستورالعمل تدوین شده را دارد خصوصا اگر جهت کسب شواهد نیاز به انجام کار بیشتری باشد اما تجربه ثابت کرده در عمل حسابرسان به ندرت تمایل به انجام کاری بیش از آنچه در دستورالعملها و رهنمودها آمده است دارند.

3. آموزش نامناسب و فاقد کیفیت:
متاسفانه طی سالهای اخر به استثناء تعداد انگشت شماری جلسات آموزش حسابرسی مبتنی بر رسیک اقدام مناسبی برای انتقال مفاهیم حسابرسی مبتنی بر ریسک صورت نگرفته است این درحالی است که انجام یک حسابرسی مبتنی بر ریسک نیازمند داشتن حسابرسانی است که با مفاهیم حسابرسی مبتنی بر ریسک اشنا باشیند به جرات می‌توان گفت در حال حاضر بسیاری از حسابرسان برای حسابرسی مبتنی بر رسیک آموزش لازم را ندیده‌اند و متاسفنه منابع آموزشی کافی نیز در اختیارشان قرار ندارد جالب اینجاست که ارائه آموزش طبق آئین نامه تشکلهای حرفه‌ای یک الزام حرفه‌ای است.

2. برنامه ریزی کمتر از حدنیاز:
متاسفانه مشغله حسابرسان و ناکافی بودن مبالغ قراردادهای حسابرسی در سالهای اخیر، برنامه‌ها و کاربرگهای مدون حسابرسی، خصوصا حسابرسی مبتنی بر ریسک در حالضر برای حسابرسان به وسیله‌ای برای اجرای دیرتر کارها آنهم در زمان کوتاه‌تر شده است و وضعیت به گونه‌ای درآمده است که در بسیاری از موارد سرپرستان ارشد به حسابرسان کم تجربه‌تر توصیه میکنند برنامه‌ها، دستورالعملها و رهنمودهای حسابرسی مشخصی را مطالعه و مطابق آن عمل نمایند و یا بدتر از آن، توصیه میکنند همانند سال قبل عمل شود.
اهمیت برنامه ریزی از آن جهت است که برخلاف درک نادرست و عمومی موجود حسابرسی مبتنی بر ریسک در مرحله برنامه ریزی خاتمه نمی‌یابد و حسابرسان آگاه در تمام مراحل حسابرسی ریسکهای کار را بازنگری و از نتایج آن برای تصمیم گیری‌های خود استفاده می‌کنند، لذا حسابرسی مبتنی بر ریسک بد نیست، اختیاری نیز نیست.

samir karamkhani