در اواسط دهه 1380 ، پروژه اي با عنوان حسابداري صنايع استخراجي در مديريت تدوين استانداردهاي حسابداري مطرح شد. هدف اوليه پروژه تدوين استانداردي هما هنگ با استاندارد بين المللي گزارشگري مالي شماره 6 با عنوان اكتشاف و ارزيابي منابع استخراجي و بومي سازي آن با توجه به شرايط ايران بود. كار تدوين پيش نويس مربوط در اواخر سال 1386 به پايان رسيد اما بررسي و تحقيقات انجام شده توسط مديريت تدوين استانداردها مانع از تصويب نهايي آن پيش نويس گرديد. دو دليل اصلي محققان تدوين استانداردها عبارت بودند از:

الف. پيش نويس تهيه شده تنها مراحل اكتشاف و ارزيابي منابع استخراجي را در بر مي گيرد و درباره مسائل چالش برانگيز پس از آن رهنمودي ارائه نمي دهد. اين در حالي است كه ثبات رويه اي ميان شركتهاي معدني و فعالان صنعت نفت و گاز در ايران به چشم نمي خورد و تدوين استانداردي جامع ضروري بود.

ب. هيئت تدوين استانداردهاي بين المللي گزارشگري مالي اعلام كرد كه در حال تكميل پروژه صنايع استخراجي است و به زودي استانداردي جامع كه تمامي مراحل از اكتشاف تا بهره برداري و پاكسازي نهايي معادن را در بر گيرد منتشر خواهد شد.

استخراج معادن در پنج مرحله انجام مي گيرد: اكتشاف، ارزيابي، آماده سازي، احداث، توليد. عمده مسائل و چالشهاي حسابداري مربوط به مرحله اكتشاف و ارزيابي معادن است. در اين مرحله مخارجي تحمل مي شود. اما هنوز مشخص نيست كه معدن يا چاه نفت و گاز مورد نظر از نظر امكان پذيري فني و توجيه اقتصادي قابل استخراج است يا خير. بنابراين، در ميان صاحب نظران در مورد نحوه برخورد با اين مخارج اختلاف نظرهايي وجود دارد.

در خصوص نحوه عمل حسابداری به سه روش با آن برخورد شده است:

1- بهای تمام شده: طرفداران این رویکرد استدلالات خود را بر این پایه قرار می دهند برای رسیدن به گنج باید آزمایش و خطا نمود لذا هزینه های صورت گرفته برای محدوده های ناموفق را جزء هزینه های غیر قابل اجتناب فرض کرده اند به همین دلیل آن را سرمایه ای فرض می کنند.

2- تلاشهای موفق: در این رویکرد طرفداران محافظه کاری را مورد توجه خود قرار داده اند و تنها هزینه های را سرمایه ای فرض می کنند که به نتیجه برسند و توجیه و صرفه اقتصادی داشته باشند و مابقی هزینه ها را در چارچوب اصل تطابق در گروه شناخت بلادرنگ طبقه بندی می نمایند

3- محدوده جغرافیایی:در این رویکرد طرفداران میانه رو تر با قضیه برخورد نموده اند که تنها آن دسته از هزینه ها را سرمایه ای می کنند که محدوده جغرافیایی منحصر با آن مخارج موفق از آب دربیاد.

نظر به عدم وجود استاندارد یا روش خاص مصوب شده از طرف مجامع حرفه بین المللی و ملی هر کدام از روشها مزایا و معایب مربوط به خود را دارند اما با توجه به اینکه مبنای حسابداری تعهدی و این مبنا در سایه فرض دوره زمانی و اصل تطابق بوجود می آید بنده با روش محدوده جغرافیایی بیشتر موافق بوده و آن را روشی مقدمتر در نظر می گیرم

آخرین ویرایش 05 مارس 2015

طه احمدزاده